Demans (bunama)

Demans ne demektir

Demans tanısı için belleğin yanı sıra dil, planlama, yön veya davranıştan en az bir alan daha etkilenir ve bu değişim günlük bağımsızlığı bozar. Bir gün anahtarı aramak demans değildir. Aylarca faturaların ödenmemesi, ocağın açık unutulması ve tanıdık markette kaybolmak demansın diline girer. Başlangıç yavaş da olabilir, bir inme sonrası basamaklı da.

Sık nedenler nasıl farklı görünür

• Alzheimer: yeni bilgiyi kaydetme önce bozulur
• Damar kaynaklı: inme öyküsü, basamaklı kötüleşme, yürüme etkilenmesi
• Lewy cisimciği: dalgalı dikkat, canlı görsel hayaller, uyku sırasında hareket, parkinsonizm
• Frontotemporal: önce kişilik, uygunsuz davranış veya dil kaybı
• Geri döndürülebilir zemin: B12, tiroit, depresyon, bazı ilaçlar, sıvı kaybı

Depresyon ile demans neden karışır

Depresyonda kişi zihninin yavaşladığını bilir, mutsuzdur ve testte daha fazla çaba ile toparlayabilir. Demansta aksaklık çoğu kez inkâr edilir. İkisi bir arada da olabilir. Antidepresanı “unutkanlık ilacı” diye başlamak veya belleği yalnızca üzüntüye bağlamak ikisini de kaçırır.

Ailenin getirmesi gerekenler

1. Belirti ne zaman başladı, bir yıl önce de var mıydı
2. Para, yemek ve ilaç hâlâ kimin kontrolünde
3. Kaybolma, dolandırılmaya açık olma, araba öyküsü
4. Tüm uyku hapları ve alerji ilaçları
5. Gece bağırma, hayal görme, yürümede küçülme
6. Eşlik eden inme, şeker, tansiyon öyküsü

Muayene, laboratuvar ve gerektiğinde görüntüleme bu öykünün üstüne oturur. Amaç bir etiket yapıştırmak değil, düzeltilebilir olanı kaçırmamaktır.

Günlük yaşam ve güvenlik

Tanı konunca ilk iş evin sadeleştirilmesidir. İlaçlar tek elde toplanır, ocak ve kapı alışkanlığı gözden geçirilir, mali kararlar için güvenilir ikinci bir kişi belirlenir. Bazı demans türlerinde belirli ilaç grupları günü biraz destekleyebilir. Kimde kullanılacağı kalp hızı, böbrek ve eşlik eden hareket hastalığına göre değişir. Her unutkanlığa aynı hap başlanmaz.

Bakım verenin yorgunluğu da klinik bir konudur

Gece uyanan, tartışan ve aynı soruyu soran bir kişiyle yaşamak tükenmişlik yaratır. Bu tükenmişlik hastanın güvenliğini düşürür. Kontrollerde bakım verenin uyku ve desteği de konuşulur.

Hangi durumda aynı gün başvurulur

Saatler veya günler içinde gelişen bilinç bulanıklığı demans değil, çoğunlukla deliriyumdur. Enfeksiyon, ilaç ve metabolik bozulma araştırılır. Yeni nöbet, ani felç, yutma zorluğu ve evden çıkıp kaybolma da bekletilmez.